قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

تبیین چگونگی اقتران اخلاق با عقاید و عبادات از منظر آموزه‌های قرآنی و روایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
چکیده
در دنیای معاصر، اقتران میان اخلاق، اعتقادات و عبادات به‌عنوان یک ضرورت اساسی و غیرقابل انکار در فهم دین مطرح است. اما در این میان پرسش مهم و اساسی این است که رفتارهای اخلاقی بر صورت و محتوای عبادات و اعتقادات انسانی چگونه تأثیرگذار بوده و رابطۀ بین عبادات و اصول اخلاقی در فرآیند رشد معنوی انسان‌ها چگونه قابل تحلیل است. به‌منظور پاسخگویی به این مسئله، در پژوهش حاضر تلاش شده است با استفاده از روش «تحلیل مضمون»، به مطالعۀ روشمند آیات قرآن و روایات معصومان(ع) پرداخته و در دو بخش اعتقادات و عبادات، چگونگی تأثیر متقابل این مسائل در حوزه‌های اخلاق فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد. به‌دلیل پرهیز از گستردگی مباحث نیز جامعۀ آماری تحقیق صرفاً آیات، روایات و نظرات آیت‌الله جوادی آملی درنظر گرفته شده است. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که از منظر آموزه‌های قرآنی و روایی، مهمترین عامل تأثیرگذار در ایجاد جامعه‌ای سالم، موفق و هدفمند، بهره‌مندی یکسان و همزمان از اعتقادات و عبادات و اخلاقیات به‌صورت همسو است و هیچ‌کدام به تنهایی نمی‌توانند جامعه‌ای آرمانی و مطلوب ایجاد کنند. لذا اخلاقیات به تنهایی یا عبادات در غیاب اخلاقیات و یا اعتقادات در غیاب اخلاقیات اثرگذاری لازم را بر جامعه نخواهد داشت. بنابراین، پیوند عمیقی بین رفتارهای اخلاقی با اعتقادات و میزان عبادات افراد وجود دارد که در برنامه‌ریزی‌های تربیتی و اجتماعی می‌بایست به این نکات توجه بیشتری نمود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Elucidation of How Ethics is Interlinked with Beliefs and Acts of Worship from the Perspective of Qur’anic and Hadith Teachings

نویسندگان English

Fatemeh Karimi Farshad 1
Mohammad Etrat Doust 2
1 Masters student in Quranic and Hadith Sciences, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor in Department of Theology and Islamic Studies, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
چکیده English

In the contemporary world, the conjunction between ethics, beliefs, and acts of worship is regarded as a fundamental and undeniable necessity in understanding religion. However, a crucial question arises: How do ethical behaviors influence the form and content of human acts of worship and beliefs, and how can the relationship between acts of worship and ethical principles be analyzed in the process of human spiritual growth? To address this issue, the present study employs a "Thematic Analysis" method to systematically examine Quranic verses and the narrations of the Infallibles. It investigates the mutual influence of beliefs and acts of worship in both individual and social ethical domains. To avoid excessive breadth, the statistical population of the study is limited to Quranic verses, narrations, and the views of Ayatollah Javadi Amoli. The findings indicate that, from the perspective of Quranic and narrative teachings, the most important factor in establishing a healthy, successful, and purposeful society is the simultaneous and harmonious utilization of beliefs, acts of worship, and ethics. None of these elements alone can create an ideal and desirable society. Thus, ethics alone, acts of worship in the absence of ethics, or beliefs without ethics will not have the necessary impact on society. Therefore, there is a profound connection between ethical behaviors, beliefs, and the extent of individuals’ acts of worship, which must be given greater attention in educational and social planning.

کلیدواژه‌ها English

Ethics
Religious Beliefs
Worship
Impact of Worship on Ethics
Impact of Beliefs on Ethics
قرآن کریم.
1. ابن‌بابویه، محمدبن‌علی (1376). أمالی، ترجمه: محمدباقر کمره‌ای، تهران: کتابچی.
2. ابن‌بابویه، محمدبن‌علی (1413ق). من لایحضره الفقیه، تحقیق: على‌اکبر غفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
3. اخلاقی امیری، حسنعلی (1397). «نقش و تأثیر اخلاق بر اعتقادات و باورهای دینی از دیدگاه اسلام»، پژوهشنامۀ کلام، شمارۀ 9، صص37-52، DOI: 10.22034/pke.2019.2387.
4. افلاطون، آریستوکلس (بی‌تا). دورۀ آثار افلاطون، ترجمه: محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، تهران: سرای علم.
5. امامی، محمدجعفر (1387). لغات در تفسیر نمونه، قم: نشر امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع).
6. انصاری، مرتضی (1416ق). فرائد الاصول، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
7. تمیمی ‌آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم، تحقیق: سیدمهدی رجایی، قم: دار الکتاب الإسلامی.
8. جوادی آملی، عبدالله (1398). تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء.
9. جوادی آملی، عبدالله (1400). قرآن حکیم از منظر امام رضا(ع)، نرم‌افزار اسراء، قم: مرکز نشر اسراء.
10. جوادی آملی، عبدالله (1386). مبادی اخلاق در قرآن، قم: مرکز نشر اسراء.
11. خدابنده‌لو، مهدی (1396). تحلیل رابطۀ احکام عبادی با اخلاق و تربیت در قرآن، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه معارف اسلامی قم، دانشکدۀ مطالعات اسلامی.
12. خوانساری، جمال (1360). شرح غرر الحکم و درر الکلم، تهران: دانشگاه تهران.
13. دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامۀ دهخدا، تهران: موسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
14. زبیدی، محمدمرتضی (بی‌تا). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار المکتبة الحیاة.
15. شریف رضی، محمدبن‌حسین (1379ق). نهج‌البلاغه، تهران: دفتر نشر الکتاب.
16. شعیری، تاج‌الدین محمدبن‌محمد (بی‌تا). جامع الأخبار( للشعیری)، نجف: مطبعة حیدریة.
17. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1391). اسلام و اجتماع، تهران: جهان آرا.
18. طبرسی، علی بن حسن بن فضل (1385ق). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، کتابخانۀ حیدریة و ناشران دیگر.
19. طوسی، محمدبن‌حسن (1414ق). الأمالی، قم: دار الثقافة.
20. عترت‌‌دوست، محمد؛ نصیری، امید؛ غیاثی، هادی (1398). «شبکۀ مضامین عوامل ایجاد فقر در جامعۀ اسلامی از آیات قرآن و احادیث اهل‌‌بیت(ع)»، مطالعات قرآن و حدیث، شمارۀ 28، صص159-187، DOI: 10.30497/quran.2019.2582.
21. عیاشی، محمدبن‌مسعود (1380ق). تفسیر العیاشی‌، تحقیق/ تصحیح: سیدهاشم رسولى محلاتى، تهران: المطبعة العلمیة.
22. فراهیدی، عبدالرحمن خلیل‌بن‌احمد (1408ق). العین، قم: موسسه دار الهجرة.
23. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
24. گرامی، علی (1396). مقالاتی از اندیشه‌نامۀ انقلاب اسلامی، قم: سرای علم.
25. مصباح یزدی، محمدتقی (1382). فلسفۀ اخلاق، تهران: انتشارات امیرکبیر. 
26. مطهری، مرتضی (1377). مجموعۀ آثار، تهران: صدرا.
27. مکارم شیرازی، ناصر (1377). اخلاق در قرآن‌، قم: مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب(ع).
28. ملکی‌راد، محمود (1401). «مصداق مجله‌شناسی اخلاق اجتماعی منتظران در تحکیم سرمایۀ اجتماعی»، مدیریت دانش اسلامی، شمارۀ 7، صص106-126، DOI: 10.22081/jikm.2022.64505.1079.
29. نجف‌پور، فهیمه (1397). «آثار نماز در اخلاق فردی»، ویژه‌نامۀ همایش ملی نماز، تعالی فردی و اجتماعی، صص457-483.
30. وحیدی، علیرضا (1383). احکام و روح نماز، تهران: نشر بوستان کتاب.
31. ویلیام کی، فرانکا (1402). فلسفۀ اخلاق، ترجمه: هادی صادقی، تهران: طه.
32. Braun, V. & Clarke, V. (2006). “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp.77-101, DOI: 10.1191/1478088706qp063oa.