Typology of the Interpretive Narrations of the Ahl al-Bayt (AS) Regarding the Mutashabih (ambiguous) Verses of the Qur’an
Document Type : Original Article
Authors
1
Full Professor, Department of the Quranic Studies, Research Institute of Hawzeh and University, Qom, Iran.
2
Level Four Seminary Student in Comparative Exegesis Masoumiyeh Higher Education Institute, Qom, Iran.
Abstract
This research examines the typology of the interpretive narrations of the Ahl al-Bayt (AS) in dealing with the Mutashabih (ambiguous) verses of the Quran. The main issue of the study is to identify the types of interpretive narrations and analyze their role in resolving ambiguities and similarities in the Quranic verses. The importance of the topic stems from the fact that Mutashabih verses, due to their conceptual ambiguities, have always been a challenge for exegetes, and the narrations of the Ahl al-Bayt (AS), as authoritative interpretive sources, play a key role in explaining these verses. The research method is qualitative and descriptive-analytical; data were purposefully collected from Shiite interpretive and hadith sources and examined using qualitative content analysis. The findings indicate that the interpretive narrations of the Ahl al-Bayt (AS) are broadly classified into two categories: those pertaining to the apparent meaning of the verses and those explaining their instances. Each category employs methods such as lexical clarification, explanation of the context of revelation, elaboration of key concepts, criticism of incorrect narrations and interpretations, and Jarī wa Taṭbīq (application and adaptation), to resolve ambiguities and clarify the meanings of the verses. This research provides a theoretical framework for the typology of interpretive narrations and demonstrates that the Ahl al-Bayt (AS) utilized a systematic and purposeful methodology in interpreting Mutashabih verses.
Keywords
قرآن کریم.
1. ابنبطریق، یحیىبنحسن (1407ق). عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، قم: جماعة المدرسین بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
2. ابنحجر عسقلانی، احمدبنعلی (1414ق). فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت: دار المعرفة.
3. ابنحنبل، احمد (1413ق). مسند أحمد، بیروت: دار صادر.
4. ابنشهرآشوب، محمدبنعلى (بیتا). مناقب آل ابیطالب(ع)، قم: المطبعة العلمیة.
5. ابنفارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
6. ابنقتیبه، عبداللهبنمسلم (1393ق). تأویل مشکل القرآن، بیجا: مکتبة ابنقتیبة.
7. ابنکثیر، اسماعیل (1415ق). تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار المعرفة.
8. ابنمنظور، محمد (1414ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
9. احسانی، کیوان؛ حیدری، کبری (1398). «گونهشناسی روایات تفسیری امام صادق(ع) در سورۀ بقره با تکیه بر تفسیر احسن الحدیث»، احسن الحدیث، شمارۀ 7، صص8-32.
10. اربلی، علیبنعیسی (1403ق). کشف الغمة فی معرفة الأئمة، بیجا: دار الأضواء.
11. اسعدی، محمد؛ طیبحسینی، سیدمحمود (1390). پژوهشی در محکم و متشابه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
12. اشعری، ابوالحسن (1419ق). مقالات الإسلامیین و إختلاف المصلین. بیروت: دار النشر.
13. امام عسکری(ع)، حسنبنعلی (1409ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری(ع)، قم: مدرسة الإمام المهدی(عج).
14. بحرانی، سیدهاشم (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الوفاء.
15. بیرو، آلن (1366). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه: باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
16. جزائری، سیدنعمتالله (1381ش). النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین، تهران: فرحان.
17. جمعی از علما (1381). الأصول الستة عشر، تحقیق: ضیاءالدین المحمودی و همکاران، قم: دار الحدیث.
18. جوهری، اسماعیلبنحماد (1410ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تحقیق: احمدبنعبدالغفور عطار، بیروت: دار العلم.
19. حر عاملی، محمدبنحسن (1409ق). وسائل الشیعة، تحقیق: مؤسسه آل البیت(ع).
20. حسینی استرآبادی، سیدشرفالدین (1409ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم: جامعة المدرسین.
21. حلی، علی بن یوسف بن مطهر (بیتا). العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة (به نقل از کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی).
22. حویزی، عبدعلی (1412ق). نور الثقلین، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
23. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، دمشق و بیروت: الدار الشامیة و دار العلم.
24. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1405ق)، مقدمة جامع التفاسیر، کویت: دار الدعوة.
25. ساروخانی، باقر (1370). جامعهشناسی ارتباطات، تهران: انتشارات اطلاعات.
26. سبحانی، جعفر (1391). تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن، قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
27. سیوطی، جلالالدین (بیتا). الإتقان فی علوم القرآن، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: منشورات الشریف الرضی.
28. شریف رضی، محمدبنحسین (1414ق). نهجالبلاغه، تصحیح: محمد عبده، بیروت: مؤسسة الأعلمی.
29. شکرانی، رضا؛ سیدناری، طاهرهسادات (1397). «پژوهشی نو در گونهشناسی مدالیل روایات تفسیری و فواید آن»، حدیثپژوهی، شمارۀ 19، صص45-76، DOI: 10.22052/0.19.45.
30. صدوق، محمدبنعلی (1416ق). التوحید، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
31. صدوق، محمدبنعلی (1362). الخصال، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم: جامعۀ مدرسین.
32. صدوق، محمدبنعلی (بیتا). علل الشرائع، بیروت: دار احیاء التراث.
33. صدوق، محمدبنعلی (1413ق). عیون أخبار الرضا(ع)، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
34. صفار قمی، محمدبنحسن (1404ق). بصائر الدرجات، قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
35. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). القرآن فی الإسلام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
36. طبرسی، احمدبنعلی (1413ق). الإحتجاج علی اهل اللجاج، تحقیق: ابراهیم بهادری و محمد هادیبه، تهران: دار الأسوة.
37. طبری، محمدبنجریر (1408ق).جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت: دار الفکر.
38. طیبحسینی، سیدمحمود (1401). واکاوی واژگان قرآن در روایات اهلبیت(ع)، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
39. عیاشی، محمدبنمسعود (1380ق). کتاب التفسیر، تهران: المطبعة العلمیة.
40. فراهیدی، خلیلبناحمد (1409ق). العین، قم: مؤسسه دار الهجرة.
41. قمرزاده، محسن؛ خدابندهلو، ملیحه (1400). «واکاوی مفهوم گونه و کارکرد و تعیین نسبت آن در مطالعات حدیثی»، پژوهشهای نوین در آموزههای قرآن و سنت، شمارۀ 8، صص9-28.
42. قمی، علیبنابراهیم (1404ق). تفسیر القمی، قم: دار الکتب الإسلامیة.
43. کلینی، محمدبنیعقوب (1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
44. کوفى، فراتبنابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی، تحقیق: محمد کاظم، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
45. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)، بیروت: مؤسسة الوفاء.
46. مسعودی، عبدالهادی (1399). تفسیر روایی جامع (مبانی، منابع و روش)، قم: سازمان چاپ و نشر دار الحدیث.
47. مشهدی، عبدعلی (1427ق). کنز الدقائق و بحر الغرائب، قم: انتشارات دار الکتب الإسلامیة.
48. معرفت، محمدهادی (1384). التمهید فی علوم القرآن، تهران: انتشارات سمت.
49. معین، محمد (1382). فرهنگ لغت معین، تهران: امیرکبیر.
50. ناصح، علیاحمد؛ بهرامی، فریده (1395). «گونهشناسی روایات تفسیری اهلبیت(ع) در سورۀ لقمان»، حسنا، شمارۀ 29 و 30، صص192-214.
51. نسایی، احمدبنشعیب (1411ق). السنن الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیة.
52. نسایی، احمدبنشعیب (1405ق). عمل الیوم و اللیلة، بیروت: مؤسسة الرسالة.
53. نورمحمدی نجفآبادی، یحیی؛ نورمحمدی نجفآبادی، محمدرضا؛ حاجیان، اکرم (۱۴۰۱). «گونهشناسی روایات تفسیری امام علی(ع) با تاکید بر تفسیر روایی نور الثقلین»، مطالعات علوم قرآن، شمارۀ 11، صص64-97، DOI: 10.22081/JQSS.2022.62618.1154.
54. نوری طبرسی، حسین (1407ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البیت(ع).
55. نیسابوری، عبیداللهبنعبدالله (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق: محمدباقر محمودی، تهران: مؤسسة الطبع و النشر التابع لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
1. ابنبطریق، یحیىبنحسن (1407ق). عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، قم: جماعة المدرسین بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
2. ابنحجر عسقلانی، احمدبنعلی (1414ق). فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، بیروت: دار المعرفة.
3. ابنحنبل، احمد (1413ق). مسند أحمد، بیروت: دار صادر.
4. ابنشهرآشوب، محمدبنعلى (بیتا). مناقب آل ابیطالب(ع)، قم: المطبعة العلمیة.
5. ابنفارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
6. ابنقتیبه، عبداللهبنمسلم (1393ق). تأویل مشکل القرآن، بیجا: مکتبة ابنقتیبة.
7. ابنکثیر، اسماعیل (1415ق). تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار المعرفة.
8. ابنمنظور، محمد (1414ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
9. احسانی، کیوان؛ حیدری، کبری (1398). «گونهشناسی روایات تفسیری امام صادق(ع) در سورۀ بقره با تکیه بر تفسیر احسن الحدیث»، احسن الحدیث، شمارۀ 7، صص8-32.
10. اربلی، علیبنعیسی (1403ق). کشف الغمة فی معرفة الأئمة، بیجا: دار الأضواء.
11. اسعدی، محمد؛ طیبحسینی، سیدمحمود (1390). پژوهشی در محکم و متشابه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
12. اشعری، ابوالحسن (1419ق). مقالات الإسلامیین و إختلاف المصلین. بیروت: دار النشر.
13. امام عسکری(ع)، حسنبنعلی (1409ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری(ع)، قم: مدرسة الإمام المهدی(عج).
14. بحرانی، سیدهاشم (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الوفاء.
15. بیرو، آلن (1366). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه: باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
16. جزائری، سیدنعمتالله (1381ش). النور المبین فی قصص الأنبیاء و المرسلین، تهران: فرحان.
17. جمعی از علما (1381). الأصول الستة عشر، تحقیق: ضیاءالدین المحمودی و همکاران، قم: دار الحدیث.
18. جوهری، اسماعیلبنحماد (1410ق). الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تحقیق: احمدبنعبدالغفور عطار، بیروت: دار العلم.
19. حر عاملی، محمدبنحسن (1409ق). وسائل الشیعة، تحقیق: مؤسسه آل البیت(ع).
20. حسینی استرآبادی، سیدشرفالدین (1409ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم: جامعة المدرسین.
21. حلی، علی بن یوسف بن مطهر (بیتا). العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة (به نقل از کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی).
22. حویزی، عبدعلی (1412ق). نور الثقلین، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
23. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، دمشق و بیروت: الدار الشامیة و دار العلم.
24. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1405ق)، مقدمة جامع التفاسیر، کویت: دار الدعوة.
25. ساروخانی، باقر (1370). جامعهشناسی ارتباطات، تهران: انتشارات اطلاعات.
26. سبحانی، جعفر (1391). تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن، قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
27. سیوطی، جلالالدین (بیتا). الإتقان فی علوم القرآن، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: منشورات الشریف الرضی.
28. شریف رضی، محمدبنحسین (1414ق). نهجالبلاغه، تصحیح: محمد عبده، بیروت: مؤسسة الأعلمی.
29. شکرانی، رضا؛ سیدناری، طاهرهسادات (1397). «پژوهشی نو در گونهشناسی مدالیل روایات تفسیری و فواید آن»، حدیثپژوهی، شمارۀ 19، صص45-76، DOI: 10.22052/0.19.45.
30. صدوق، محمدبنعلی (1416ق). التوحید، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
31. صدوق، محمدبنعلی (1362). الخصال، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم: جامعۀ مدرسین.
32. صدوق، محمدبنعلی (بیتا). علل الشرائع، بیروت: دار احیاء التراث.
33. صدوق، محمدبنعلی (1413ق). عیون أخبار الرضا(ع)، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
34. صفار قمی، محمدبنحسن (1404ق). بصائر الدرجات، قم: مکتبة آیةالله المرعشی.
35. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق). القرآن فی الإسلام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
36. طبرسی، احمدبنعلی (1413ق). الإحتجاج علی اهل اللجاج، تحقیق: ابراهیم بهادری و محمد هادیبه، تهران: دار الأسوة.
37. طبری، محمدبنجریر (1408ق).جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت: دار الفکر.
38. طیبحسینی، سیدمحمود (1401). واکاوی واژگان قرآن در روایات اهلبیت(ع)، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
39. عیاشی، محمدبنمسعود (1380ق). کتاب التفسیر، تهران: المطبعة العلمیة.
40. فراهیدی، خلیلبناحمد (1409ق). العین، قم: مؤسسه دار الهجرة.
41. قمرزاده، محسن؛ خدابندهلو، ملیحه (1400). «واکاوی مفهوم گونه و کارکرد و تعیین نسبت آن در مطالعات حدیثی»، پژوهشهای نوین در آموزههای قرآن و سنت، شمارۀ 8، صص9-28.
42. قمی، علیبنابراهیم (1404ق). تفسیر القمی، قم: دار الکتب الإسلامیة.
43. کلینی، محمدبنیعقوب (1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
44. کوفى، فراتبنابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی، تحقیق: محمد کاظم، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
45. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمه الأطهار(ع)، بیروت: مؤسسة الوفاء.
46. مسعودی، عبدالهادی (1399). تفسیر روایی جامع (مبانی، منابع و روش)، قم: سازمان چاپ و نشر دار الحدیث.
47. مشهدی، عبدعلی (1427ق). کنز الدقائق و بحر الغرائب، قم: انتشارات دار الکتب الإسلامیة.
48. معرفت، محمدهادی (1384). التمهید فی علوم القرآن، تهران: انتشارات سمت.
49. معین، محمد (1382). فرهنگ لغت معین، تهران: امیرکبیر.
50. ناصح، علیاحمد؛ بهرامی، فریده (1395). «گونهشناسی روایات تفسیری اهلبیت(ع) در سورۀ لقمان»، حسنا، شمارۀ 29 و 30، صص192-214.
51. نسایی، احمدبنشعیب (1411ق). السنن الکبری، بیروت: دار الکتب العلمیة.
52. نسایی، احمدبنشعیب (1405ق). عمل الیوم و اللیلة، بیروت: مؤسسة الرسالة.
53. نورمحمدی نجفآبادی، یحیی؛ نورمحمدی نجفآبادی، محمدرضا؛ حاجیان، اکرم (۱۴۰۱). «گونهشناسی روایات تفسیری امام علی(ع) با تاکید بر تفسیر روایی نور الثقلین»، مطالعات علوم قرآن، شمارۀ 11، صص64-97، DOI: 10.22081/JQSS.2022.62618.1154.
54. نوری طبرسی، حسین (1407ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البیت(ع).
55. نیسابوری، عبیداللهبنعبدالله (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تحقیق: محمدباقر محمودی، تهران: مؤسسة الطبع و النشر التابع لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
