Critical Analysis of the Criteria for Content Criticism of the Interpretative Narrations of the Infallibles (AS)

Document Type : Original Article

Author
Mohammad Ali Moraveji Tabasi
Assistant Professor, Department of Qur'anic and Hadith Sciences Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran.
10.22034/nqr.2025.721354
Abstract
The widespread reflection of the interpretive narrations of the Infallibles (AS) in the hadith communities and Shiite narrative interpretations is an undeniable fact. Narrations that have reliable and weak sources, and in terms of content, contain a metaphysical meaning that is incomprehensible to the general intellect. The “meta-scholarly” nature of many interpretive (esoteric) hadiths, the occurrence of some false interpretations of deviant currents in the history of interpretation and hadith, and the permissibility of definitive attribution of these narrations to the Infallibles (AS), necessitates a content critique of these narrations based on efficient criteria such as “the need not to contradict the appearances of the verses of the Quran or the definitive Sunnah.” However, the application of some criteria in evaluating the content due to not being based on solid criteria leads to incorrect judgment and unscientific denial of interpretive (esoteric) narrations. Therefore, the question arises: what criteria are not “efficient” and “realistic” in criticizing the content and assessing the validity of interpretive hadiths? In the author's opinion, some criteria of content criticism distort the scientific value of evaluating these narrations and therefore require re-examination and critical analysis. Based on library research and descriptive-analytical method, this research, after defining some key terms, identifies and examines invalid criteria of content validation of interpretive hadiths of the Infallibles (AS) along with hadith examples, focusing on Shiite interpretive sources of narrations. These criteria include: 1. The necessity of matching the interpretive narration with the context of the verse. 2. The necessity of matching the interpretive narration with the Arabic language and literature. 3. The necessity of a linguistic relationship between the interpretive meaning and the words of the verse. 4. The necessity of not being unlikely to make comparisons in the interpretive narration and 5. The necessity of not being vulgar in the words and meaning of the interpretive narration.
Keywords
Esoteric hadiths
qasmi'mtan
ta'wil
validation
criticism of narrations

  1.  قرآن کریم.

    1. ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ابن‌ بابویه، محمّدبن‌علی (1385)، علل‌‌الشرائع، قم: داوری.
    2. ــــــــــــــــــــــ (1403ق). معانی ‌الاخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    3. ــــــــــــــــــــــ (1413ق). من لایحضره‌ الفقیه، قم: دفتر انتشارات‌اسلامى‏.
    4. ــــــــــــــــــــــ (1378ق). عیون أخبار الرضا (ع)، تهران: نشر جهان.
    5. ــــــــــــــــــــــ (1376)، الأمالی، تهران: کتابچی.
    6. ابن‌ أبی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین (1405ق). عوالی ‌اللئالی العزیزیة، قم: دار سیدالشهداء (ع).
    7. ابن‌ أثیر جزری، مبارک بن محمد (1367ق). النهایة فی غریب ‌الحدیث و الأثر، قم: إسماعیلیان.
    8. ابن‌ إدریس حلّی، محمّد بن أحمد (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات‌ إسلامی.
    9. ابن‌ درید، محمّد بن حسن (بی‌تا). جمهرة‌ اللغة، بیروت: دار العلم.‏
    10. ابن‌ سیده، أبوالحسن (بی‌تا). المحکم و المحیط‌ الأعظم، بیروت: دار الکتب ‌العلمیة.
    11. ابن‌ شهرآشوب، محمد بن ‌علی (1379ق). مناقب آل‌ ابی‌طالب، قم: علّامة.
    12. ابن ‌طاووس، علی بن ‌موسی، (بی‌تا). سعد السعود للنفوس منضود، قم: دار الذخائر.
    13. ابن‌ عاشور، محمّدطاهر، (1420ق). التحریر و التنویر، بیروت: مؤسّسة ‌التاریخ‌ العربی.
    14. ابن‌ عطیة أندلسی، عبدالحق بن غالب (بی‌تا)، المحرر الوجیز، بیروت: دار إحیاء التراث ‌العربی.
    15. ابن­ فارس، احمد، (1404ق). مقاییس ‌اللغة، قم: مکتب الاعلام ‌الاسلامی.‏
    16. ابن‌کثیر دمشقی، إسماعیل بن ‌عمرو (1419ق). تفسیر القرآن ‌العظیم، بیروت: دارالکتب‌العلمیة.
    17. ابن­ منظور، محمّد بن‌ مکرّم (1405ق). لسان‌ العرب، قم: ادب ‌الحوزة.
    18. أبوحیان اندلسی، محمّد بن‌ یوسف (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دارالفکر.
    19. أبوزهره، محمّد (بی‌تا). زهرة‌ التفاسیر، بیروت: دارالفکر.
    20. آخوندخراسانی، محمدکاظم (1410ق). درر الفوائد فی الحاشیة علی ‌الفرائد، تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی.
    21. أزهری، محمّدبن‌محمّد (بی‌تا). تهذیب ‌اللغة، بیروت: دار احیاء التراث­ العربی.
    22. أسترآبادی، سیّدشرف‌الدین (1409ق). تأویل الآیات ‌الظاهرة، قم: مؤسسة النشر ‌الإسلامی.
    23. أسترآبادی، محمّد بن ‌علی (1422ق). منهج ‌المقال فی تحقیق أحوال‌ الرجال، قم: مؤسّسة‌ آل ‌البیت (ع).
    24. آلوسی، محمود بن‌ عبدالله (1415ق). روح ‌المعانی، بیروت: دار الکتب ‌العلمیة.
    25. أنصاری، مرتضی (1428ق). فرائد الاصول، قم: مجمع‌الفکرالإسلامی.
    26. بابایی علی‌اکبر (1396). مکاتب تفسیری، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: سمت.
    27. بابایی، علی‌اکبر؛ طیّب‌حسینی، سیدمحمود؛ سرخه‌ای، احسان؛ مروّجی طبسی، محمّدعلی؛ (1401)، آسیب‌شناسی روشی اعتبارسنجی احادیث تأویلی معصومان (ع)، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دوره19، ص37ـ82. doi:22051/TQH.2021.35755.3188
    28. بحرانی، سیّدهاشم (1374). البرهان فی‌ تفسیر القرآن، قم: مؤسّسه بعثت.
    29. بیضاوی، عبدالله بن ‌عمر (1418ق). انوارالتنزیل، بیروت: دار الإحیاءالتراث‌العربی.
    30. تبریزی، موسی بن ‌جعفر (1369ق). أوثق‌ الوسائل، قم: کتبی‌نجفی.
    31. تفتازانی، مسعود بن ‌عمر (1376). مختصرالمعانی، قم: دارالفکر.
    32. ـــــــــــــــــــــــ (بی‌تا). کتاب‌ المطوّل، قم: مکتبة ‌الداوری.
    33. تنکابنی، محمّد (1385ق). ایضاح‌ الفرائد، تهران: مطبعة‌ الإسلامیة.
    34. جصاص، أحمد بن ‌علی (1405ق). أحکام‌ القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث‌ العربی.
    35. جوهرى، اسماعیل بن ‌حماد (1407ق). الصحاح، بیروت: دار العلم‏.
    36. حسکانی، عبیدالله بن أحمد (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: وزارت ارشاد.
    37. حسینی‌میلانی، علی (1426ق). نفحات ‌الأزهار فی خلاصة عبقات ‌الأنوار، قم: مرکز الحقائق ‌الإسلامیة.
    38. خازن، علی بن ‌محمّد (1415ق). لباب ‌التأویل فی معانی‌ التنزیل، بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
    39. خوئی، سیّدابوالقاسم (1413ق). معجم‏ رجال ‏الحدیث، بی‌جا: بی‌نا.
    40. داوری، مسلم، محمدعلی صالح المعلّم (1426ق). أصول علم‌الرجال بین النظریة و التطبیق، قم: مؤسّسة ‌المحبّین.
    41. دمینی، مسفر عزم‌الله (1404ق). مقاییس نقد متون السنّة، ریاض: بی‌نام.
    42. دیاری‌بیدگلی، محمّدتقی (1390). آسیب‌شناسی روایات تفسیری، تهران: سمت.
    43. رازی، فریده (1395). فرهنگ واژه‌های فارسی سره، تهران: مرکز.
    44. راغب ‌اصفهانی، حسین بن ‌محمّد (1412ق). مفردات الفاظ‌ القرآن، بیروت: الدارالشامیة‏.
    45. رفیعی ‌محمّدی، ناصر (1384). درسنامه وضع ‌حدیث، قم: مرکز جهانی علوم ‌اسلامی.
    46. زرکشی، محمّد بن‌ بهادر (1421ق). البحر المحیط، بیروت: دارالکتب ‌العلمیة.
    47. زمخشری، محمود بن‌ عمر (1407ق). الکشّاف عن حقائق غوامض‌ التنزیل، بیروت: دار الکتاب ‌العربی.
    48. ـــــــــــــــــــــــــ (1417ق). الفائق فی غریب‌ الحدیث، بیروت: دار الکتب ‌العلمیة.
    49. سبت، خالد بن عثمان (1421ق). قواعد ‌التفسیر جمعا و دراسة، قاهره: دار ابن‌عفان.
    50. سمین، أحمد بن ‌یوسف (1987ق). الدّرّ المصون، دمشق: دارالقلم.
    51. سیوطی، جلال‌الدین (1404ق). الدّرّ المنثور، قم: کتابخانه آیت‌الله نجفی‌ مرعشی (ره).
    52. شاکر، محمّدکاظم (1381). روش‌های تأویل قرآن، قم: بوستان‌کتاب.
    53. ــــــــــــــ (1377). تأویل قرآن و رابطه زبان‌شناختى آن با تنزیل قرآن، معرفت، دوره 7، پیاپی 24، ص 46ـ51
    54. شهیدثانی، زین‌ الدین بن‌علی (1408ق). الرعایة فی علم ‌الدرایة، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی.
    55. صدر، سیّدمحمّدباقر (1417ق). بحوث فی ‌علم ‌الأصول، بیروت: الدارالاسلامیة.
    56. صفار، محمّدبن‌حسن (1404ق). بصائر‌ الدرجات، قم: مکتبة آیت‌الله مرعشی‌ نجفی.
    57. طباطبایی، سیدحیدر (1395). معیارهای ارزیابی روایات فضائل اهل‌بیت (ع) از منظر فریقین» (رساله دکتری)، قم: جامعةالمصطفی (ص) ‌العالمیة.
    58. طباطبایی، سیّدمحمّدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت: مؤسّسة ‌الاعلمی.
    59. طبرانی، سلیمان بن ‌أحمد (1406ق). المعجم ‌الکبیر، بیروت: دار إحیاء التراث ‌العربی.
    60. ــــــــــــــــــــــــ (1415ق). المعجم‌ الاوسط، بی‌جا: دارالحرمین.
    61. طبرسی، ابوعلی فضل بن ‌حسن (1372ش). مجمع‌ البیان فی تفسیرالقرآن، تهران: ناصرخسرو.
    62. طبرسی، ابوعلی فضل بن ‌حسن (1412ق). جوامع ‌الجامع، قم: حوزه علمیه قم.
    63. طبری، محمّدبن‌جریر (1412ق). جامع ‌البیان، بیروت: دار المعرفة.
    64. طوسی، محمدبن‌حسن (1365). تهذیب ‌الاحکام، تهران: دار الکتب‌ الإسلامیة.
    65. عراقی، ضیاءالدین (1417ق). نهایة الافکار، قم: دفتر انتشارات إسلامی.
    66. عروسی‌ حویزی، عبد على بن ‌جمعة (1415ق). تفسیر نور الثقلین، قم: اسماعیلیان.
    67. عیاشی، محمدبن‌مسعود (1380). تفسیر العیاشی، تهران: المطبعة‌ العلمیة.
    68. فاکر میبدی، محمّد (1428ق). قواعد التفسیر لدی الشیعة و السنّة، تهران: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة.
    69. فاکرمیبدی، محمّد (1393) مبانی تفسیر روایی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ اسلامی.
    70. فخررازی، محمدبن‌عمر (1420ق). مفاتیح ‌الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث ‌العربی.
    71. فرات ‌کوفی، ابوالقاسم بن ابراهیم (1410ق). تفسیر فرات ‌الکوفی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    72. قرطبی، محمد بن‌ احمد (1364). الجامع لاحکام القرآن، تهران: ناصرخسرو.
    73. قمی، علی بن ‌إبراهیم (1404ق). تفسیر القمی، قم: دار الکتاب.
    74. کاشانی، فتح‌الله، (1423ق). زبدة ‌التفاسیر، قم: مؤسّسة ‌المعارف‌ الإسلامی.
    75. کلینی، محمّد بن‌ یعقوب (1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب‌ الإسلامیة.
    76. لاهیجی، محمد بن ‌علی (1373). تفسیر شریف لاهیجی، تهران: داد.
    77. مازندرانی، محمدصالح (1382ق). شرح‌ الکافی (الأصول والروضة)، تهران: المکتبة ‌الإسلامیة.
    78. مامقانی، عبدالله (بی‌تا). تنقیح‌ المقال، بی‌جا، بی‌نا.
    79. مجلسی محمّدتقی (1406ق). روضة المتّقین، قم: مؤسسه کوشانبور.
    80. مجلسی، محمّدباقر (1404ق). مرآة ‌العقول، تهران: دار الکتب ‌الاسلامیة.
    81. ـــــــــــــــــ (1406ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب ‌الأخبار، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
    82. معرفت، محمدهادی (1387). التفسیر الاثری الجامع، قم: التمهید.
    83. ـــــــــــــــــــ (1394). التأویل فی مختلف المذاهب و الآراء، قم: التمهید.
    84. معین، محمّد، (1387). فرهنگ فارسی معین، تهران: فرهنگ‌‌نما.
    85. مغنیه، محمدجواد (1424ق). التفسیر ‌الکاشف، قم: دار الکتاب ‌الإسلامی.
    86. مفید، محمّد بن‌ محمد (1413ق). الاختصاص، قم: الموتمر العالمى لالفیة الشیخ‌المفید.
    87. مکارم‌شیرازی، ناصر، (1374ش). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب ‌الإسلامیة.
    88. ملکی‌میانجی، محمدباقر (1414ق). مناهج ‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    89. میرداماد، محمّدباقر (1422ق). الرواشح ‌السماویة، قم: دار الحدیث.
    90. نائینی، محمّدحسین (1352). أجود التقریرات، قم: مطبعة ‌العرفان.
    91. نظّام ‌الأعرج، حسن بن ‌محمّد (1416ق). تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت: دار الکتب‌ العلمیة.
    92. نمازی‌شاهرودی، علی، (1414ق). مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران: نمازی.
    93. هاشمی خوئی، میرزا حبیب‌الله و همکاران (1400ق). منهاج‌البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران: مکتبة ‌الإسلامیة.

    هاشمی، سیداحمد (1414ق). جواهر الکلام، بیروت: دار الفکر.