قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

خوانش معناشناختی «خوف»، «خشیت» و «وجَل» در قرآن با رویکرد تفسیری؛ بر اساس تفاسیر روایی اهل‌بیت (علیهم‌السلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.
3 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
مفهوم «ترس» در قرآن کریم، با واژگانی چون «خوف»، «خشیت» و «وجل» بازنمایی شده که هر یک دارای بار معنایی و کاربرد خاص خود در سیاق‌های مختلف است. در نگاه نخست، این واژگان مترادف به نظر می‌رسند، اما تحلیل معناشناختی آن‌ها، تفاوت‌های بنیادینی را از نظر ریشه‌شناسی، بافت کاربردی و دلالت معرفتی آشکار می‌سازد. هدف این مقاله، تبیین تفاوت معنایی این واژگان در پرتو تفاسیر روایی اهل‌بیت(علیهم السلام) و بررسی نقش این روایات در تفسیر دقیق مفاهیم مرتبط با ترس در قرآن است. تحلیل‌های روایی ارائه‌شده در این مقاله نشان می‌دهد که اهل‌بیت(علیهم السلام) با دقت بالایی در بیان تفاوت‌های این واژگان نقش‌آفرین بوده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تحلیل معناشناختی واژگان ترس در قرآن بدون در نظر گرفتن تفاسیر روایی اهل‌بیت(علیهم السلام)، ناقص خواهد بود. این روایات نه‌تنها ابعاد ظاهری و لغوی واژگان را روشن می‌سازند، بلکه سیاق، شأن نزول و جایگاه کاربردی آن‌ها را نیز در بافت کلام الهی تبیین می‌کنند. از این رو، استفادۀ همزمان از تحلیل زبانی و داده‌های روایی، روشی جامع برای تفسیر دقیق و عمیق مفاهیم اخلاقی ـ معرفتی در قرآن کریم ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semantic readings of fear, vigilance and perseverance in the Qur'an with an interpretive approach based on the narrative interpretations of Ahl al-Bayt

نویسندگان English

Zeinab Fami Tafreshi 1
Narges Bozorgkhoo 2
Hossein jalaei Nobari 3
1 PhD Student Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
2 Ph.D. graduate, in Quran and Hadith Sciences, University of Quran and Hadith. Qom, Iran.
3 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران.
چکیده English

The concept of "fear" in the Holy Qur'an is represented with words such as "fear", "violence" and "vigor", each with meaningful burden in different contexts. At first glance, these vocabulary seem synonymous, but their semantic analysis reveals fundamental differences in etymology, applied context, and epistemic implications. The purpose of this article is to explain the semantic differences of these words in the light of the narrative interpretations of Ahl al -Bayt and to examine the role of these narratives in accurate interpretation of concepts related to fear in the Qur'an. The narrative analysis presented in this paper shows that Ahl al -Bayt have been highly accurate in expressing the differences of these vocabulary. Imam Sadiq speaks of a concept that fear is not due to doubt, but derives from the shortage of the province and the Prophet. Also, in the verse of the verse (Fater/1) Khorasit has been introduced as the product of the real cognition of God and only for those whose acts confirm their speech. The results of the study show that the semantic analysis of the vocabulary of fear in the Qur'an will be incomplete regardless of the narrative interpretations of the Ahl al -Bayt. These narratives not only illuminate the apparent and literal dimensions of the vocabulary, but also explain their decline, and their practical status in the context of divine theology. Therefore, the simultaneous use of linguistic analysis and narrative data provides a comprehensive way to accurately and deeply interpret the ethical -epistemic concepts in the Holy Qur'an.

کلیدواژه‌ها English

Qur'anic semantics
Qur'anic narrative interpretation
fear
scrutiny
vigor
    قرآن کریم.
1. ابن‌بسطام، عبدالله (1416ق). طب الأئمة، نجف: المکتبة الحیدریة.
2. ابن‌عاشور، محمدطاهر (2000م). التحریر و التنویر، بیروت: فرهنگ نشر نو.
3. بحرانی، سیدهاشم (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة.
4. حسن‌بن‌علی العسکری; (1409ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری ;، قم: مدرسة الإمام المهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه).
5. حلی، ابن‌فهد احمدبن‌محمد؛ موحدی قمی، احمد (1407ق). عدة الداعی و نجاح الساعی، قم: دار الکتاب الإسلامی.
6. حویزی، عبدعلی بن جمعه (1415ق).  تفسیر نورالثقلین، قم: نشر اسماعیلیان.
7. خراسانی، محمدجواد (1416ق). هدایة الأمة إلی معرفة الائمة، قم: مؤسسة البعثة.
8. دیلمی، حسن‌بن‌محمد (1408ق). أعلام الدین فی صفات المؤمنین. قم: مؤسسة آل‌البیت.
9. راد، علی؛ دهقانی فیروزآبادی، حامد (1398). «معناشناسی روایی، چیستی و مبانی اعتبار»، علوم حدیث تطبیقی، سال6، شمارۀ11، صص 147-168.
10. راد، علی؛ دهقانی فیروزآبادی، حامد (1401). «معناشناسی روایی مفردات قرآن نزد قرآن پژوهان امامیه، رهیافت‌ها و نمونه‌ها»، مشکوة، سال40، شمارۀ154: صص 50-76.  DOI: 20.1001.1.16838033.1401.41.1.3.0
11. راغب اصفهانی، حسین (1412ق). المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دار الشامیة.
12. سیوطی، جلال‌الدین (1404). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم: مکتبة الآیة الله المرعشی النجفی.
13. صفوی، کوروش (1392).  معنی‌شناسی کاربردی، تهران: سمت.
14. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1378ق). تفسیر المیزان، ترجمه: محمدباقر موسوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
15. طبری، محمدبن‌جریر (1422ق). جامع البیان فی تأویل آی القرآن، قاهره: هجر.
16. طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار الإحیاء.
17. فیض کاشانی، محمدبن‌مرتضی (1382). تفسیر الصافی، تهران: انتشارات الصدر.
18. قمی، علی‌بن‌ابراهیم (1404ق). تفسیر القمی، قم: دار الکتاب.
19. کلینی، محمدبن‌یعقوب (1363ق). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
20. مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث.
21. مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القران الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
22. موسوی، سیدمحسن؛ علی‌نژاد، محسن (1397). نقش احادیث معصومین در معناشناسی واژگان قرآن کریم، فصلنامه تخصصی مطالعات قرآن و حدیث سفینه، سال16، شمارۀ61، صص 11-22.
23. نکونام، جعفر (1390). درآمدی بر معناشناسی قرآن، قم: دانشکدۀ اصول الدین.