قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

بررسی مستندات قرآنی و روایی حقوق نسل‌‌های آینده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه بین المللی علامه عسکری (ره)، قم، ایران.
چکیده
حقوق نسل‌های آینده، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی عدالت بین‌نسلی، بر اصل حفاظت از منابع طبیعی و انتقال عادلانۀ آن به نسل‌های آتی استوار است. هدف این پژوهش، بررسی میزان توجه قرآن کریم و روایات اهل‌بیت (ع) به حقوق نسل‌های آینده است؛ زیرا بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی، چالش‌های زیست‌محیطی و اجتماعی گسترده‌ای را برای نسل‌های کنونی و آتی پدید آورده است. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تحلیل متون قرآنی و روایی انجام شده و یافته‌ها نشان می‌دهند که آیات متعددی از قرآن کریم، با خطابات عام و قضایای حقیقی، بر مالکیت همگانی منابع الهی برای همۀ نسل‌ها اعم از نسل کنونی و نسل آینده تأکید دارند و روایات اهل‌بیت (ع) نیز صراحتاً به حفظ حقوق نسل‌های آینده اشاره دارند. این نتایج بیانگر آن است که مبانی دینی، می‌توانند پشتوانه‌ای مستحکم برای توسعۀ مقررات حمایتی در سطح ملی و بین‌المللی نسبت به حقوق نسل‌های آینده فراهم کنند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining Qur'anic and Narrative Evidence for the Rights of Future Generations

نویسنده English

Mostafa Karamipour
Assistant Professor, Allameh Askari International University, Qom, Iran.
چکیده English

The rights of future generations, as a key component of intergenerational justice, are grounded in the principle of preserving natural resources and ensuring their equitable transfer to coming generations. This study investigates the extent to which the Noble Qur'an and the narrations of the Ahl al-Bayt (AS) address the rights of future generations, given that the unchecked exploitation of natural resources has created extensive environmental and social challenges for both present and future generations alike. Employing a descriptive-analytical method and relying on the analysis of Qur'anic and narrative texts, the findings indicate that numerous verses of the Qur'an, through universal addresses (khiṭābāt 'āmmah) and categorical propositions (qaḍāyā ḥaqīqiyyah), emphasize the collective ownership of divine resources for all generations - both present and future. Likewise, the narrations of the Ahl al-Bayt (AS) explicitly refer to the preservation of the rights of future generations. These findings demonstrate that religious foundations can serve as a robust basis for the development of protective legal frameworks at both national and international levels concerning the rights of future generations.

کلیدواژه‌ها English

Rights
Future Generations
Intergenerational Justice
The Noble Qur'an
Narrations of the Ahl al-Bayt (AS)
قرآن کریم.
1.      ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
2.     ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم (1418ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
3.     انصاری، مرتضی (1375). مکاسب، قم: مطبعة اطلاعات.
4.     بجنوردی، میرزاحسن (1419ق). القواعد الفقهیة، قم: نشر الهادی.
5.     تهانوی، محمدعلی (1996). کشاف إصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.
6.     جوادی آملی، عبدالله (1398). حق و تکلیف در اسلام، قم: نشر اسراء.
7.     ــــــــــــــــــــــ (1381). فلسفۀ حقوق بشر، قم: نشر اسراء.
8.     حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن (1367). وسائل الشیعه، قم: آل ‌البیت.
9.     حکیمی، محمدرضا (1380). الحیاة، ترجمه: احمد آرام، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
10.   خامنه­ای، سیدعلی (1393). بیانات در دیدار مسئولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز، مورخ 17/12/1393، وبسایت www.Khamenei.ir، مشاهده‌شده در تاریخ 04/04/1404.
11.    خمینی، سیدروح‌الله (1421ق). أنوار الهدایة فی تعلیقة علی الکفایة، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 8.
12.   ـــــــــــــــــــــ (1388). کتاب البیع، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 8.
13.   ـــــــــــــــــــــ (1420ق). معتمد الأصول، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 8.
14.   خویی، سیدابوالقاسم (1422ق). محاضرات فی أصول الفقه، قم: مؤسسۀ إحیاء آثار آیت‌الله خویی.
15.   ــــــــــــــــــــــ (1417ق). مصباح الفقاهة، قم: انصاریان.
16.   دانش‌پژوه، مصطفی (1400). کلیات حقوق اسلام، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
17.   رازی، محمد‌بن‌‌ابی‌بکر (1981). مختار الصحاح، بیروت: دار الکتب العربی.
18.   راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: الدار الشامیة.
19.   ساکت، محمدحسن (1371). حقوق‌شناسی، مشهد: نشر ثالث.
20.  سبحانی، جعفر (1423ق). تهذیب الأصول (تقریرات ابحاث آیت‌الله العظمی سیدروح‌الله خمینی 8)، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 8، نشر عروج.
21.   سیدرضی، محمدبن‌حسین‌ (1414ق). نهج‌ البلاغه، تحقیق: صبحی صالح، قم: دار الهجرة.
22.  صدر، سیدمحمدباقر (1406ق). دروس فی علم الأصول، بیروت: دار الکتب اللبنانی، مکتبة المدرسة.
23.  طباطبایی، سیدمحمدکاظم (1390). منطق فهم حدیث، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی 8.
24.  طبرسی، فضل‌بن‌‌حسن (1406). مجمع البحرین فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
25.  طریحی، فخرالدین (1407). مجمع البحرین، تهران: مکتب النشر الثقافة الإسلامیة.
26.  طوسی، محمد‌بن‌حسن (1407). تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
27.  طیّب، سیدابوالحسن (1386). أطیب البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسۀ سبطین.
28.  عکبری، عبدالله‌‌بن‌‌حسین (1419ق). التبیان فی إعراب القرآن، ریاض: بیت الأفکار الدولیة.
29.  فاضل لنکرانی، محمد (1381). اصول فقه شیعه، قم: مرکز فقهی ائمۀ اطهار D.
30.  ـــــــــــــــــــــــ (1442ق). کتاب الطهارة (تقریرات ابحاث آیت‌الله العظمی سیدروح‌الله خمینی)، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی 8، نشر عروج.
31.   فیومی، احمد‌بن‌مقری (1405ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: منشورات دار الرضی.
32.  کلینی، محمد‌بن‌‌یعقوب (1386). اصول کافی، قم: اسوه.
33.  گرجی، ابوالقاسم (1388). فعالان حقوقی، تهران: دانشگاه تهران.
34.  گروه پژوهش مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی (1389). فرهنگ‌نامۀ اصول فقه، قم: نشر مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی.
35.  مؤمنی‌راد، احمد؛ افتخاری، مرضیه (1394). «حق بشر بر منابع طبیعی، با تأکید بر رعایت عدالت بین‌النسلی در بهره­برداری منابع نفت و گاز»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، شمارۀ 8، صص81-93.
36.  مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
37.  مدکور، محمدسلام (1964). المدخل للفقه الإسلامی، قاهره: دار التوحید.
38.  مراغی، احمدمصطفی (1404ق). تفسیر المراغی، بیروت: دار الفکر.
39.  مطهری، مرتضی (1387). مجموعه آثار، قم: صدرا.
40.  معین، محمد (1363). فرهنگ معین، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
41.   مکارم شیرازی، ناصر (1385). تفسیر نمونه، قم: دار الکتب الإسلامیة.
42.  منتظری، حسینعلی (1394). رسالة الحقوق فی الإسلام، قم: سرایی.
43.  موسوی سبزواری، سیدعبدالأعلی (1406ق). تهذیب الأصول، بیروت: الدار الإسلامیة.
44.  نائینی، محمدحسین (1376). فوائد الأصول، قم: مؤسسة النشر الاسلامیة.
45.  نجفی، محمدحسن (1981). جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
46.  هوفه، آلفرید (1388). برداشت‌های فلسفی دربارۀ عدالت، تهران: اختران.
47.  یزدی، سیدمحمدکاظم (2012). حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری - کتاب بیع، لبنان: دار المصطفی، احیاء تراث.