قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

رازگشایی زمان از معانی قرآن؛ واکاوی روایت «فِی الْقُرْآنِ مَعَانٍ سَوْفَ یُفَسِّرُهَا الزَّمَانُ»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تفسیر و علوم قرآن مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمة الله علیه)، قم، ایران.
چکیده
گزاره «فی القرآن معان سوف یفسرها الزمان» را برخی به عبدالله بن عباس نسبت داده‌اند و مانند هر گزاره تاریخی دیگر نیاز به اعتبار سنجی دارد و مهم‌تر از درستی یا نادرستی این انتساب، بررسی دلالی و تبیین مفاد و مقصود از آن  است. چه گزاره‌هایی مشابه این متن وجود دارد و چگونه می توان از این گزاره در بحث از مبانی تفسیر بهره برد؟ این نگاشته به هدف پاسخ‌گویی به پرسش‌های بالا بر اساس روش توصیف و تحلیل به ارزش‌یابی سندی و دلالی این گزاره پرداخته و به نتایج زیر دست یافته است. این گزاره در هیچ‌یک از منابع حدیثی پیشین یا پسین وجود ندارد و استناد آن به ابن عباس قابل اثبات نیست؛ ولی مفاد آن را می‌توان در برخی از احادیث معصومان با الفاظ و عبارات دیگر مشاهده کرد. احادیثی که قرآن را زنده نامیرا و چونان خورشید و ماه در جریان می‌داند، و نیز احادیثی که نه تنها اجازه تعمیم به موارد مشابه داده بلکه از تخصیص آیات به مصادیق مورد نزول نهی کرده، هم‌خانواده این گزاره است و بر مبنای بسیار مهم جهان‌شمولی و جاودانگی قرآن دلالت دارد. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Decoding Time in the Qurʾān: An Analysis of the Report “The Qurʾān Contains Meanings That Time Will Unfold”

نویسنده English

Gholamali Azizikia
چکیده English

The statement, “In the Qur’an there are meanings that time will reveal” has been attributed by some to ‘Abdullah ibn ‘Abbās. Like any other historical claim, it requires verification of authenticity. More important than determining the accuracy of this attribution, however, is examining its semantic implications and clarifying its content and intended meaning. What similar statements exist, and how can this proposition be utilized in discussions on the principles of exegesis (Tafsīr)? Employing a descriptive-analytical method, this study aims to answer the above questions by evaluating both the chain of transmission and the semantic content of this statement, arriving at the following conclusions. The statement is not found in any earlier or later tradition sources, and its attribution to Ibn ‘Abbās cannot be substantiated. However, its content can be observed in some narrations from the Infallibles (AS) with different wording and phrasing. Narrations that describe the Qur’an as a “living, undying” entity, liken it to the continuously moving sun and moon, and, moreover, those that not only permit analogical extension to similar cases but also forbid restricting verses solely to the specific occasions of their revelation, belong to the same conceptual family as this statement. They are grounded in the fundamental principle of the universality and timelessness of the Qur’an.

کلیدواژه‌ها English

Qurʾānic Timelessness
Qurʾān in Motion
Qurʾānic Dynamism
Contemporary Interpretation
Transhistorical Exegesis
قرآن کریم
1.    ابن‌­درید، محمد­بن­حسن، جمهرة اللغه(1426ق). مشهد: بنیاد پژوهش­های آستان قدس.
2.    احمدی میانجی، علی،  1419ق، مکاتیب الرسول، قم: دارالحدیث.
3.    بابایی، علی اکبر و همکاران، 1379، روش شناسی تفسیر قرآن، تهران: سمت.
4.    بخاری جعفی، محمد بن اسماعیل، 1422ق، الجامع المسند الصحیح، بی­جا: دارطوق النجاه.
5.    بوکای، موریس، 1364، مقایسه­ای میان تورات انجیل قرآن و علم، ترجمه ذبیح الله دبیر، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
6.    بی­آزارشیرازی، عبدالکریم، 1393، دریای محل عبور حضرت موسی کجاست؟، تهران: خبرگزاری بین المللی قرآن.
7.    جدیدی نژاد، محمد رضا،1380، معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، قم: دارالحدیث. 
8.    سبحانی، جعفر، 1433ق، تفسیر آیات مشکله، تنظیم و نگارش سیدهادی خسروشاهی، قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
9.    ------------، 7513، مربی نمونه، قم: توحید.
10.                    ------------، 1386، قرآن و اسرار آفرینش، قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
11.                    ------------، 1396، برداشت­های قرآنی حضرت امام، پرتال امام خمینی.
12.                    سیوطی، عبدالرحمن، 1421ق، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت: دارالکتاب العربی.
13.                    صدوق، محمد بن علی، 1403ق، معانی الاخبار، قم: موسسة النشر الاسلامی.
14.                    صفار،محمد بن حسن،1404ق، بصائرالدرجات، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
15.                    طباطبایی امین، طاهره سادات و محمد علی احمدیان،1393، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال یازدهم، شماره 4، صص109-136.
16.                    طوسی، محمد بن حسن، بی­تا، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
17.                    عبدالهادی فقهی زاده، مجید معارف و مصطفی آذرخشی ،1388، معناشناسی تعمق در روایات، پژوهشنامۀ قرآن و حدیث  شماره شش ، بهار و تابستان 1388، ص87-100.
18.                    العبیدی، محمد حبیب،1425ق، بیروت: دارالمنهاج.
19.                    فیض کاشانی، محمد، 1406، الوافی، اصفهان: کتابخانه امیرالمومنین علی علیه السلام.
20.                    فیومی، احمد بن محمد،1405ق، المصباح المنیر، قم: دارالهجرة.
21.                    قشیری نیشابوری، مسلم بن الحجاج، بی­تا، المسند الصحیح، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
22.                    کلینی، محمد، 1429، الکافی، قم: دارالحدیث.
23.                    مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بیروت: داراحیاء تراث العربی،
24.                    مصباح یزدی، محمدتقی، 1389،درباره پژوهش، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
25.                    ----------------، 1390، جهان شناسی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
26.                    ----------------، 1391، جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
27.                    ----------------، 1393، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
28.                    معرفت، محمدهادی، 1418ق، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد: الجامعه الرضویه.
29.                    مکارم، ناصر و همکاران، 1374، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
30.                    موسوی خمینی، سیدروح الله، 1380، شرح چهل حدیث، قم: موسسه تظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).