قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

تحلیل مستندات روایی ختم سوره انعام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علیرضا خُنشا
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/nqr.2025.2067089.1040
چکیده
از صدر اسلام تاکنون، تلاوت قرآن و تدبر در آیات آن امر متداولی بوده که به دلیل اهمیت آن همواره مورد سفارش پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) قرار گرفته است. یکی از این سوره‌ها، که تلاوت و ختم دسته جمعی آن در بین مسلمین رواج داشته و معمولاً برای رفع حاجات خوانده می‌شود، سوره مبارکه انعام می‌باشد. به راستی این سوره چه ویژگی‌هایی دارد که ختم آن، به این اندازه مورد سفارش و استقبال قرار گرفته است؟ ارزیابی سندی روایات فضیلت و شأن نزول، روش و نحوه ختم آن چگونه است؟ تحلیل محتوای آیات چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟دیدگاه مفسران فریقین در این باره چیست؟ این پژوهه به شیوه تحلیل محتوا با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، پایگاه‌ها، سایت‌ها و نرم افزارهای علوم اسلامی انجام یافته و نتایج نشان می‌دهد روایات فضیلت و شأن نزول این سوره به دلیل نقل فراوان به طرق مختلف و وجود راویان موثق در سلسله سند، صحیح و قابل اعتماد می‌باشند. هم‌چنین تحلیل محتوای متن آیات نیز نشان می‌دهد سراسر سوره سرشار از استدلال و احتجاج به توحید و خداشناسی است و حتی سایر مفاهیم اعتقادی، فقهی و اخلاقی نیز از این طریق مطرح می‌شود و شاید دلیل این همه توصیه‌ها وجود همین ویژگی‌ شاخص باشد.
کلیدواژه‌ها
قرآن
ختم سوره انعام
فضیلت
سند
محتوا

عنوان مقاله English

A Critical Analysis of Narrative (Hadith) Evidences Concerning the Conclusion of Surah al-An‘ām

نویسنده English

Ali reza Khonsha
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Since the beginning of Islam, reciting the Quran and pondering over its verses has been a common practice that has always been recommended by the Prophet (PBUH) and the pure Imams (AS) due to its importance. One of these surahs, the collective recitation and completion of which has been popular among Muslims and is usually recited to fulfill needs, is Surah Al-An`am. What are the characteristics of this surah that have been recommended and welcomed so much? What is the evaluation of the chain of transmission of the narrations of virtue and dignity of revelation, the method and manner of its completion? What does the analysis of the content of the verses show? What is the view of the commentators of the two sects on this matter? This research was conducted using the method of content analysis using library resources, databases, sites and software of Islamic sciences, and the results show that the narrations of virtue and dignity of revelation of this surah are correct and reliable due to the abundance of narrations in various ways and the presence of reliable narrators in the chain of transmission. Also, the analysis of the content of the verses shows that the entire Surah is full of arguments and arguments for monotheism and theology, and even other doctrinal, jurisprudential, and ethical concepts are also presented in this way, and perhaps the reason for all these recommendations is the existence of this characteristic feature.

کلیدواژه‌ها English

Quran
end of Surah An'am
virtue
chain of custody
content
قرآن کریم.
1. ابن بابویه، محمد بن علی، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم: دارالشریف الرضی للنشر، 1406ق.
2. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419ق.
3. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.
4. برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت علیهم السلام، تهران: انتشارات امیرکبیر، 1394ش.
5. برقی، احمد بن محمد، الرجال برقی، مصحح: محمد کاظم میاموی، تهران: دانشگاه تهران، 1342ش.
6. بلاغی، سید عبدالحسین، حجة التفاسیر و بلاغ الاکسیر، قم: انتشارات حکمت، 1386ق.
7. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار احیاءالتراث العربی، 1423ق.
8. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء، 1390ش.
9. حسینی شیرازی، سید علیرضا، ابراهیم بن هاشم، بازخوانی فرایند انتقال حدیث کوفه به قم، گمانه‌های وثاقت، قم: رود آبی، 1400ش.
10. مک اولیف، جین دمن، دائره المعارف قرآن ج 4، مترجم: مجموعه مترجمان، تهران: حکمت، 1397ش.
11. حجتی، سید محمد باقر، تاریخ قرآن کریم، تهران: دفتر فرهنگ نشر اسلامی، 1381ش.
12. حقی بروسوی، اسماعیل،  تفسیر روح البیان، بیروت: دار الفکر، بی تا.
13. حلی، حسن بن یوسف، ترتیب خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، مشهد: آستان قدس رضوی، 1381ش.
14. خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواه، بی­جا، بی‌نا، 1413ق.
15. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر الماثور، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404ق.
16. طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین، 1417ق.
17. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
18. طنطاوی، محمد سید، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره: دار نهضت مصر، 1997م.
19. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، (بی تا).
20. ــــــــــــــــــــ، الرجال طوسی، محقق: جواد قیومی، قم: موسسه نشر اسلامی، 1427ق.
21.  ــــــــــــــــــــ، الفهرست، قم: جامعه مدرسین، 1417ق.
22. طیب حسینی، سید محمد، دائرة المعارف قرآن کریم، جلد 5، قم: بوستان کتاب.
23. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، قم: انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.
24. عیاشی، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر(تفسیر عیاشی)، تهران: چاپخانه علمیه، 1380ق.
25. فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاءالتراث العربی، 1420ق.
26. فولادوند، محمد مهدی، ترجمه قرآن، تهران: دار القرآن الکریم، 1415ق.
27. قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1383ش.
28. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم: دارالکتاب، 1367ش.
29. کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفه الرجال، مصحح: میرداماد، قم: موسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث، بی­تا.
30. کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، المصباح للکفعمی(جنه الأمان الوافیه)، قم: دارالرضی، 1405ق.
31. کلینی، محمد بن یعقوب،  اصول کافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1375.
32. مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، تحقیق: محیی الدین المامقانی، قم: موسسه آل البیت(ع)، 1424ق.
33. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
34. معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، قم: موسسه التمهید، 1386ش.
35. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1374ش.