A Study on the Shortcomings of the Comparative Narrative Method in the Interpretation of the Holy Quran
Document Type : Original Article
Author
Ph.D. graduate, University of Islamic Teachings, Qom, Iran.
Abstract
Although the comparative approach to the hadith heritage in the interpretation of the Holy Quran has long been of interest to commentators, it is necessary to discuss and examine the foundations and challenges facing this interpretive method separately. This method attempts to achieve a more accurate and comprehensive understanding of the verses by comparing different perspectives and narrations from Shiite and Sunni commentators. However, it has shortcomings and is capable of some interpretive deviations that can lead to superficial understandings, oversimplification, and ignoring the historical, linguistic, and cultural contexts of the narrations. Therefore, like other interpretive methods, it is necessary to clarify its precise boundary with false interpretations and interpretation by opinion. Among the most important problems of this method can be divided into fundamental issues such as nature, definitions, method, scope, and results. These shortcomings cause comparative interpretation to sometimes cause more ambiguity and disagreements instead of increasing accuracy. The present study, by comparatively examining the views of commentators and critiquing the foundations and methods of comparative-narrative interpretation, seeks to identify weaknesses and provide solutions to improve the quality of this approach.
Keywords
قرآن کریم.
1. آلوسی، محمودبنعبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیة.
2. ابراهیمی، احسان (1403). «تأملی در چیستی و چرایی تفسیر تطبیقی روایی»، تفسیر تطبیقی – روایی، سال1، شمارۀ1، صص 85-112.
3. ابنعاشور، محمدبنطاهر (بیتا). التحریر و التنویر، بیروت: موسسة التاریخ العربی.
4. اسعدی، محمد (1389). «آسیبشناسی روشی جریان روایتگرا در تفسیر»، حدیثپژوهی، شمارۀ4، صص 159-184.
5. امامی کوپایی، حسین (1391). «تفسیر تطبیقی روایی سورههای قلم و حاقه بر اساس اهم تفاسیر فریقین»، پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکدۀ علوم حدیث.
6. انصاریمقدم، مجتبی (1403). «تحلیل تطبیقی اسناد روایات امامت در منابع حدیثی فریقین با نگاهی به آیات». تفسیر تطبیقی، سال1، شمارۀ1، صص 37-66.
7. ایازی، محمدعلی (1414ق). المفسرون: حیاتهم و منهجهم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
8. بحرانی، سیدهاشم (1416ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق: بخش مطالعات اسلامی، تهران: بنیاد بعثت.
9. بغوی، حسینبنمسعود (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
10. پوررسول، فرزانه؛ بهجتپور، زینب (1402). «واکاوی مبانی و قلمرو تفسیر تطبیقی بر اساس نقد آرای اندیشمندان»، مطالعات میانرشتهای تفسیر، سال 5، شمارۀ8، صص 93–113.
11. جلیلی، سیدهدایت؛ عسگری، انسیه (1393). «تفسیر مقارن/تطبیقی؛ فرا زبانی لغزان و لرزان»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال 2، شمارۀ2، صص 65–82.
12. جصاص، احمدبنعلی (1405ق). احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
13. حقی بروسوی، اسماعیل (بیتا). تفسیر روح البیان، بیجا: بینا .
14. خرمشاهی، بهاءالدین (1377). دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی. تهران: دوستان.
15. دهخدا، علیاکبر و دیگران (1373). لغتنامه. تهران: مؤسسۀ لغتنامه دانشگاه تهران.
16. ربیعنتاج، سیدعلیاکبر؛ آقاپور، رضا؛ حیدری، محمدصادق (1395). «بررسی سندی و متنی روایت سبب نزول سُوَر معوّذتین»، حدیثپژوهی، سال 8، شمارۀ 15، صص 229-248.
17. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1387). المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: محمد خلیل عیتانی، تهران: آرایه.
18. رحمانستایش، محمدکاظم؛ طیبحسینی، مطهرهسادات (1402). «تفسیر تطبیقی: اغراض و منافع»، مطالعات تفسیر تطبیقی، سال8، شمارۀ16، صص 32–59. DOI: 10.22034/csq.2023.190593
19. رستمی، علی اکبر (1380). آسیبشناسی و روششناسی تفسیر معصومان، تهران: کتاب مبین.
20. رضایی اصفهانی، محمدعلی (بیتا). تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
21. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1382). درسنامۀ روشها و گرایشهای تفسیر قرآن، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
22. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1394). منطق تفسیر قرآن، قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی.
23. رومی، فهد بن عبدالرحمن (بیتا). بحوث فی اصول التفسیر و مناهجه، ریاض: مکتبة توبة.
24. زحیلى، وهبةبنمصطفى (1418ق). التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دار الفکر المعاصر.
25. سعیدی چیانه، شیرین (1402). تفسیر تطبیقی روایی سورۀ فتح، تهران: نوروزی.
26. شعرباف اکبری، حجتالله (1390). تفسیر مقارن سورۀ حمد، قم: امالقرآن.
27. شوکانی، محمدبنعلی (1414ق). فتح القدیر، دمشق: دار ابنکثیر.
28. صابونی، محمدعلی. (1382). صفوة التفاسیر، ترجمه: محمدطاهرحسینی، تهران: احسان.
29. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1397ق). المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
30. طبری، محمدبنجریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
31. طیبحسینی، سیدمحمود (۱۳۸۹). تفسیر تطبیقی (دایرة المعارف قرآن کریم)، قم: بوستان کتاب.
32. طیبحسینی، سیدمحمود؛ مرتضوی، سیدابراهیم (1403). «تفسیر مذهبی: چیستی، تشابه و تمایز با تفسیر تطبیقی». پژوهشهای تفسیر تطبیقی، سال10، شمارۀ19، صص 139-162. DOI: 10.22091/ptt.2024.9170.2215
33. عروسى حویزى، عبدعلى بنجمعه (1415ق). تفسیر نورالثقلین، تحقیق: سیدهاشم رسولىمحلاتى، قم: اسماعیلیان.
34. عسگری، انسیه؛ شاکر، محمدکاظم (1394). «تفسیر تطبیقی: معنایابی و گونهشناسی»، پژوهشهای تفسیر تطبیقی، سال1، شمارۀ2، صص 9-32. DOI: 10.22091/ptt.2015.588
35. عسگری، انسیه (1397). جریانشناسی تفسیر تطبیقی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
36. عسگری، انسیه (1398). «ریشهیابی روش تفسیر تطبیقی نجارزادگان در میراث تفسیری»، مطالعات قرآنی، سال10، شمارۀ38، صص 87-105.
37. غالب، حسن، (1424ق)، مداخل جدیده للتفسیر، بیروت: دار الهدی.
38. فخررازى، محمدبنعمر (1420ق). مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
39. فیض کاشانى، ملامحسن (1418ق). تفسیر الصافى، تهران: الصدر.
40. قاسمپور، محسن؛ حیدری، اکرم (1395). «بررسی تطبیقی روش تفسیر روایی، در دو تفسیر طبری و ابنکثیر (جامعالبیان و القرآن العظیم)». پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال2، شمارۀ8، صص 49-68. DOI: 10.30473/quran.2016.3056
41. قرطبى، محمدبناحمد (1364). الجامع لأحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو.
42. مرادی، پریا (1395). «بررسی نظریۀ جری و انطباق در تفاسیر معاصر شیعه». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه رازی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
43. مظهرى، محمدثناءالله (1412ق). التفسیر المظهرى، تحقیق: غلام نبى تونسى، پاکستان: مکتبة رشدیة.
44. معرفت، محمدهادی (1429ق). التفسیر الاثری الجامع، قم: تمهید.
45. مؤدب، رضا (1393). مبانی تفسیر قرآن، قم: دانشگاه قم.
46. نجارزادگان، فتحالله (1388). بررسی تطبیقی مبانی تفسیر قرآن در دیدگاه فریقین، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
47. نریمانی، زهره؛ کریمی، فاطمه (1399). «بررسی و نقد ارزیابیهای متنی و سندی روایات اسباب نزول در تفسیر مجمعالبیان فی تفسیرالقرآن»، آموزههای حدیثی، سال4، شمارۀ8، صص 47-68. DOI: 10.30513/hd.2021.804.1048
48. نصیری، علی (1385). «نقش پیشفرضها و مبانی کلامی در فهم و تفسیر آیات قرآن»، اندیشۀ نوین دینی، سال2، شمارۀ4و 5، صص 56-70.
49. نقیبزاده، محمد (1384). «منابع ادبی و نقش آنها در تفسیر»، معرفت، شمارۀ96، صص 109-118.
1. آلوسی، محمودبنعبدالله (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: علی عبدالباری عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیة.
2. ابراهیمی، احسان (1403). «تأملی در چیستی و چرایی تفسیر تطبیقی روایی»، تفسیر تطبیقی – روایی، سال1، شمارۀ1، صص 85-112.
3. ابنعاشور، محمدبنطاهر (بیتا). التحریر و التنویر، بیروت: موسسة التاریخ العربی.
4. اسعدی، محمد (1389). «آسیبشناسی روشی جریان روایتگرا در تفسیر»، حدیثپژوهی، شمارۀ4، صص 159-184.
5. امامی کوپایی، حسین (1391). «تفسیر تطبیقی روایی سورههای قلم و حاقه بر اساس اهم تفاسیر فریقین»، پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشکدۀ علوم حدیث.
6. انصاریمقدم، مجتبی (1403). «تحلیل تطبیقی اسناد روایات امامت در منابع حدیثی فریقین با نگاهی به آیات». تفسیر تطبیقی، سال1، شمارۀ1، صص 37-66.
7. ایازی، محمدعلی (1414ق). المفسرون: حیاتهم و منهجهم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
8. بحرانی، سیدهاشم (1416ق)، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق: بخش مطالعات اسلامی، تهران: بنیاد بعثت.
9. بغوی، حسینبنمسعود (1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
10. پوررسول، فرزانه؛ بهجتپور، زینب (1402). «واکاوی مبانی و قلمرو تفسیر تطبیقی بر اساس نقد آرای اندیشمندان»، مطالعات میانرشتهای تفسیر، سال 5، شمارۀ8، صص 93–113.
11. جلیلی، سیدهدایت؛ عسگری، انسیه (1393). «تفسیر مقارن/تطبیقی؛ فرا زبانی لغزان و لرزان»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال 2، شمارۀ2، صص 65–82.
12. جصاص، احمدبنعلی (1405ق). احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
13. حقی بروسوی، اسماعیل (بیتا). تفسیر روح البیان، بیجا: بینا .
14. خرمشاهی، بهاءالدین (1377). دانشنامه قرآن و قرآنپژوهی. تهران: دوستان.
15. دهخدا، علیاکبر و دیگران (1373). لغتنامه. تهران: مؤسسۀ لغتنامه دانشگاه تهران.
16. ربیعنتاج، سیدعلیاکبر؛ آقاپور، رضا؛ حیدری، محمدصادق (1395). «بررسی سندی و متنی روایت سبب نزول سُوَر معوّذتین»، حدیثپژوهی، سال 8، شمارۀ 15، صص 229-248.
17. راغب اصفهانی، حسینبنمحمد (1387). المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: محمد خلیل عیتانی، تهران: آرایه.
18. رحمانستایش، محمدکاظم؛ طیبحسینی، مطهرهسادات (1402). «تفسیر تطبیقی: اغراض و منافع»، مطالعات تفسیر تطبیقی، سال8، شمارۀ16، صص 32–59. DOI: 10.22034/csq.2023.190593
19. رستمی، علی اکبر (1380). آسیبشناسی و روششناسی تفسیر معصومان، تهران: کتاب مبین.
20. رضایی اصفهانی، محمدعلی (بیتا). تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
21. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1382). درسنامۀ روشها و گرایشهای تفسیر قرآن، قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
22. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1394). منطق تفسیر قرآن، قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی.
23. رومی، فهد بن عبدالرحمن (بیتا). بحوث فی اصول التفسیر و مناهجه، ریاض: مکتبة توبة.
24. زحیلى، وهبةبنمصطفى (1418ق). التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دار الفکر المعاصر.
25. سعیدی چیانه، شیرین (1402). تفسیر تطبیقی روایی سورۀ فتح، تهران: نوروزی.
26. شعرباف اکبری، حجتالله (1390). تفسیر مقارن سورۀ حمد، قم: امالقرآن.
27. شوکانی، محمدبنعلی (1414ق). فتح القدیر، دمشق: دار ابنکثیر.
28. صابونی، محمدعلی. (1382). صفوة التفاسیر، ترجمه: محمدطاهرحسینی، تهران: احسان.
29. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1397ق). المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
30. طبری، محمدبنجریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
31. طیبحسینی، سیدمحمود (۱۳۸۹). تفسیر تطبیقی (دایرة المعارف قرآن کریم)، قم: بوستان کتاب.
32. طیبحسینی، سیدمحمود؛ مرتضوی، سیدابراهیم (1403). «تفسیر مذهبی: چیستی، تشابه و تمایز با تفسیر تطبیقی». پژوهشهای تفسیر تطبیقی، سال10، شمارۀ19، صص 139-162. DOI: 10.22091/ptt.2024.9170.2215
33. عروسى حویزى، عبدعلى بنجمعه (1415ق). تفسیر نورالثقلین، تحقیق: سیدهاشم رسولىمحلاتى، قم: اسماعیلیان.
34. عسگری، انسیه؛ شاکر، محمدکاظم (1394). «تفسیر تطبیقی: معنایابی و گونهشناسی»، پژوهشهای تفسیر تطبیقی، سال1، شمارۀ2، صص 9-32. DOI: 10.22091/ptt.2015.588
35. عسگری، انسیه (1397). جریانشناسی تفسیر تطبیقی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
36. عسگری، انسیه (1398). «ریشهیابی روش تفسیر تطبیقی نجارزادگان در میراث تفسیری»، مطالعات قرآنی، سال10، شمارۀ38، صص 87-105.
37. غالب، حسن، (1424ق)، مداخل جدیده للتفسیر، بیروت: دار الهدی.
38. فخررازى، محمدبنعمر (1420ق). مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
39. فیض کاشانى، ملامحسن (1418ق). تفسیر الصافى، تهران: الصدر.
40. قاسمپور، محسن؛ حیدری، اکرم (1395). «بررسی تطبیقی روش تفسیر روایی، در دو تفسیر طبری و ابنکثیر (جامعالبیان و القرآن العظیم)». پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال2، شمارۀ8، صص 49-68. DOI: 10.30473/quran.2016.3056
41. قرطبى، محمدبناحمد (1364). الجامع لأحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو.
42. مرادی، پریا (1395). «بررسی نظریۀ جری و انطباق در تفاسیر معاصر شیعه». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه رازی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
43. مظهرى، محمدثناءالله (1412ق). التفسیر المظهرى، تحقیق: غلام نبى تونسى، پاکستان: مکتبة رشدیة.
44. معرفت، محمدهادی (1429ق). التفسیر الاثری الجامع، قم: تمهید.
45. مؤدب، رضا (1393). مبانی تفسیر قرآن، قم: دانشگاه قم.
46. نجارزادگان، فتحالله (1388). بررسی تطبیقی مبانی تفسیر قرآن در دیدگاه فریقین، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
47. نریمانی، زهره؛ کریمی، فاطمه (1399). «بررسی و نقد ارزیابیهای متنی و سندی روایات اسباب نزول در تفسیر مجمعالبیان فی تفسیرالقرآن»، آموزههای حدیثی، سال4، شمارۀ8، صص 47-68. DOI: 10.30513/hd.2021.804.1048
48. نصیری، علی (1385). «نقش پیشفرضها و مبانی کلامی در فهم و تفسیر آیات قرآن»، اندیشۀ نوین دینی، سال2، شمارۀ4و 5، صص 56-70.
49. نقیبزاده، محمد (1384). «منابع ادبی و نقش آنها در تفسیر»، معرفت، شمارۀ96، صص 109-118.
50. Mustafa, G. (2023). A comprehensive review of comparative interpretation of Holy Quran: Approaches, methodologies, and criteria for establishing plausible interpretations. International Journal of Humanities Education and Social Sciences, 3(2), 719–730. https://ijhess.com/index.php/ijhess/article/view/625.
