قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

ظرفیت‌ روایات تفسیری برای حل دشواری‌های ترجمۀ قرآن کریم؛ بررسی موردی: ترجمۀ آیۀ ﴿الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‏﴾

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
2 پژوهشگر مدرسه علمیه ائمه اطهار علیهم السلام، حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
در فهم مراد از آیاتِ حاوی مفاهیم پیچیده و واژگان دشوارفهم، اختلاف‌­های جدی بین مفسران وجود دارد. به دلیل نقش پیش‌­نیازی تفسیر برای ترجمۀ این آیات، شاهد ترجمه‌­های متنوع و گاهی ناسازگار با یکدیگر در کارنامۀ مترجمان هستیم. واکاوی پشتوانۀ تفسیری ترجمه‌­ها، راهکاری برای پی بردن به ترجمان مناسب از آیات و شناخت پیش­‌فرض‌های نادرست در امر ترجمه است. برای این منظور در نوشتار حاضر، دیدگاه تفسیری اهل بیت (علیهم‌السلام)، سنجۀ شناسایی ترجمه‌­های درست از مفاهیم پیچیدۀ قرآن قرار گرفته است. تلاش حاضر برای نشان دادن نقش روایات تفسیری برای حل دشواری‌­های ترجمۀ مفاهیم پیچیده، واژه‌­های «عَرش» و «استَوی» در آیۀ پنجم سورۀ طه را بررسی کرده و ظرفیت‌­های ترجمۀ این آیه بر اساس روایات تفسیری را واکاوی نموده است. بر اساس این پژوهش، می­‌توان حداقل بیست ترجمۀ مورد قبول، متنوع و نو برای آیۀ ﴿الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى﴾، با استناد به روایات تفسیری ارائه نمود که کمتر مورد توجه مترجمان فارسی قرآن قرار گرفته‌­اند نظیر: «خدای رحمان در اوج آگاهی، نسبتش به هر چیزی مساوی است»، «خدای رحمان بر خرد و کلان موجودات احاطه یافت»، «خدای رحمان، تدبیر ویژگی­ها و حالات اشیاء را (پس از ایجاد آنها) در دست گرفت».
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Hermeneutical Capacity of Tafsīr Traditions in Addressing Translation Challenges of the Qur’an: A Case Study of the Verse “al-Raḥmān ʿalā al-ʿArsh istawā”

نویسندگان English

Seyyed Hossein Fallahzadeh 1
Mohamad Hadi Meghdadi Davoodi 2
1 Ph.D. in Quran and Hadith Sciences, Kashan University, Kashan, Iran
2 Student at Qom Seminary
چکیده English

There exist significant interpretive disagreements among exegetes regarding verses that contain complex theological concepts and linguistically challenging terms. Given the prerequisite role of tafsīr in understanding such verses, Qur’anic translations often exhibit considerable variety and, at times, even inconsistency. Analyzing the exegetical foundations behind these translations can illuminate proper renderings and expose faulty interpretive presuppositions. This study adopts the interpretive perspective of the Ahl al-Bayt (peace be upon them) as a benchmark for evaluating the accuracy of translations of complex Qur’anic expressions. By focusing on the verse “al-Raḥmān ʿalā al-ʿArsh istawā” (Qur’an 20:5), the paper examines how narrations rooted in tafsīr can resolve translation ambiguities surrounding the terms ʿarsh (Throne) and istawā (established/rose). The findings suggest that, based on interpretive narrations, one may derive at least twenty theologically sound and contextually meaningful Persian translations of the verse - many of which have been overlooked by contemporary translators. Examples include: “The All-Merciful, in supreme awareness, maintains equal relation to all things”; “The All-Merciful encompassed the totality of creation, both vast and minute”; and “The All-Merciful assumed command over the dispositions and states of all beings after their creation.”

کلیدواژه‌ها English

Tafsīr Traditions؛ Arsh؛ Istawā؛ Challenges in Qur&rsquo
anic Translation؛ Persian Translations of the Qur&rsquo
an
  1. قرآن کریم.

    1. ابن فارس، احمد بن فارس (1404ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
    2. ابن منظور، محمد بن مکرم (1405ق)، لسان العرب، قم: نشر ادب الحوزة.
    3. برقی، احمد بن محمد بن خالد (1370ق)، المحاسن، تحقیق سید جلال الدین حسینی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    4. بیات‌مختاری، مهدی (1390)، «عرش خدا و تفاوت آن با کرسی»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شمارۀ 16، صص53 ـ 83. DOI:10.22051/tqh.2011.3360
    5. ثعالبی، عبدالملک بن محمد (1414ق)، فقه اللغة، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    6. جمالی، رضا؛ مؤذنی، حمید (1402)، «واکاوی روایت خواجه اباصلت از امام رضا علیه السلام مبنی بر عدم جسمانیت عرش خداوند»، فرهنگ رضوی، شمارۀ 42، صص55ـ81. DOI:10.22034/farzv.2022.345250.1770
    7. جزائری، سیدنعمة الله (1417ق)، نورالبراهین، تحقیق سیدمهدی رجایی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    8. راغب‌اصفهانی، الحسین بن محمد (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
    9. زرکشی، محمد بن عبدالله (1376ق)، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار احیاء الکتب العربیة.
    10. زبیدی، محمد مرتضی (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر.
    11. زمخشری، محمود بن عمر (1960م)، اساس البلاغة، قاهرة: دار الشعب.
    12. زمخشری، محمود بن عمر (1385ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، مصر: مطبعة مصطفی البابی.
    13. سیوطی، جلال الدین (1404ق)، الدر المنثور فی التفسیر المأثور، قم: کتابخانۀ آیت الله مرعشی نجفی.
    14. شوکانی، محمد علی (1414ق)، فتح القدیر، بیروت: دار ابن­کثیر.
    15. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1395ق)، الملل والنحل، تحقیق: محمد سید کیلانی، بیروت: دار المعرفة.
    16. صدوق، محمد بن علی بن الحسین (1414ق)، الإعتقادات فی دین الإمامیة، تحقیق عصام عبد السید، بیروت: دار المفید.
    17. صدوق، محمد بن علی بن الحسین (1398ق)، التوحید، تصحیح: سیدهاشم حسینی‌طهرانی، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
    18. صدوق، محمد بن علی بن الحسین (1403ق)، الخصال، تصحیح علی‌ اکبر غفاری، قم: منشورات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة.
    19. صدوق، محمد بن علی بن الحسین (1379ق)، معانی الأخبار، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    20. طبرسی، احمد بن علی (1386ق)، الاحتجاج، تحقیق: سید محمدباقر خرسان، نجف: دار النعمان.
    21. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: منشورات جماعة المدرسین.
    22. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق)، کتاب العین، قم: دار الهجرة.
    23. فیومی، احمد بن محمد (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دار الهجرة.
    24. قمی، سعید بن محمد (1415ق)، شرح توحید صدوق، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    25. کلینی، محمد بن یعقوب (1363)، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    26. مجلسی، محمد باقر (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    27. مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1414ق)، تصحیح اعتقادات الإمامیة، تحقیق: حسین درگاهی، بیروت: دار المفید.
    28. نائینی، محمد بن حیدر (1424ق)، الحاشیه علی اصول الکافی، تحقیق: محمدحسین درایتی، قم: دار الحدیث.