The Hermeneutical Potential of al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya in Qur’anic Exegesis: A Focus on Four Major Commentaries
Document Type : Original Article
Author
Assistant Professor, Department of Qur'anic and Hadith Sciences Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
Abstract
Al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya, a seminal devotional work attributed to Imam ʿAlī ibn al-Ḥusayn (peace be upon him), holds a revered position among Shiʿi scholars and is often referred to as “the sister of the Qur’an,” “the Gospel of the Ahl al-Bayt,” and “the Psalms of the Household of Muhammad.” This collection of supplications offers a profound spiritual and theological foundation for engaging with God. Despite its theological and exegetical depth, al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya has not yet been sufficiently utilized in Qur’anic interpretation. This study seeks to demonstrate the intimate relationship between the Qur’an and the Ṣaḥīfa by first examining Supplication Twenty-One, which contains allusions to ten distinct Qur’anic verses. It then explores the role of the Ṣaḥīfa in elucidating Qur’anic vocabulary, meanings, referents, and in addressing exegetical challenges. Subsequently, the paper evaluates four key commentaries: Riyāḍ al-Sālikīn, Nūr al-Anwār, Fī Ẓilāl al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya, and ʿAllāma Majlisī’s Sharḥ al-Ṣaḥīfa al-Sajjādiyya, analyzing the ways in which they reflect Qur’anic interpretation through the lens of Imam al-Sajjād’s prayers. A comparative assessment of these works highlights the varied exegetical approaches to invoking Qur’anic verses within the supplications. The exegetical content found in six selected supplications (the first, fourth, fifth, seventeenth, twentieth, and twenty-fifth) shows that most commentators emphasize conceptual clarification of the verses; notably, Nūr al-Anwār focuses on referential specification (taʿyīn al-miṣdāq), while Riyāḍ al-Sālikīn engages in resolving interpretive difficulties (ḥall al-ishkālāt al-tafsīriyya).
Keywords
قرآن کریم، ترجمه: علی مشکینی (1381). قم: الهادی.
نهجالبلاغه، سید رضی، محمدبن حسین (1412ق). تحقیق: صبحی صالح، قم: دار الذخائر.
الصحیفه الکاملة السجادیه، امام علیبنالحسین (علیهالسلام) (1376). قم: الهادی.
- ابن درید، محمدبنحسن (1987م). جمهرة اللغة، تحقیق: رمزی منیر بعلبکی، بیروت: دار العلم للملایین.
- ابن هشام، عبدالله بن یوسف (1404ق). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، قم: منشورات مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
- احمدی، فاطمه (1390). تجلی قرآن در صحیفه سجادیه، تهران: حنیفا.
- اقبالی، عباس؛ حسنخانی، فاطمه (1391). بینامتنیت قرآنی در صحیفه سجادیه، مطالعات ادبی متون اسلامی، 1(1)، ص 31-42.
- خمینی، سیدروحالله (1389). صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
- آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن (1403ق). الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت: دار الذخائر.
- بنانی، عبدالرحمن بن جارالله (1424ق). حاشیة العلامة البنانی علی شرح الجلال شمسالدین المحلی علی متن جمع الجوامع، بیروت: دار الفکر.
- بهبهانی، وحید؛ خاقانی، علی (1404ق). رجال الخاقانی و معه فوائد الوحید البهبهانی، تحقیق: سیدمحمدصادق آل بحرالعلوم، قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
- جزائری، نعمتالله بن عبدالله (1427ق). نور الأنوار فی شرح الصحیفة السجادیة، قم: آسیانا.
- ستودهنیا، محمدرضا؛ محققیان، زهرا (1395). بینامتنی قرآن کریم با صحیفه سجادیه، پژوهشهای زبانشناختی قرآن، 9(1)، ص21-36، DOI: 22108/nrgs.2016.20529
- سیچیتیک، ویلیام (1385). مقدمهای بر صحیفه سجادیه، ترجمه: وحید صفری، علوم حدیث، 11(3)، ص 59-88.
- طباطبائی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
- طوسی، محمدبنحسن (1411ق). مصباح المتهجد، بیروت: فقه الشیعة.
- عراقی، عبدالنبی (1362ق). روح الإیمان فی وجوب معرفة حقیقة الإنسان، نجف: المطبعة العلمیة.
- غلامعلی، احمد (1389). قرآن و صحیفه سجادیه درونمایههای مشترک، علوم حدیث، 15(3)، ص 121-148.
- مجلسی، محمدتقی (1388). شرح الصحیفة السجادیة، تصحیح: علی فاضلی، قم: پژوهشکده باقر العلوم.
- مدنی شیرازی، سیدعلیخان بن احمد (1409ق). ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین، تحقیق: سیدمحسن حسینیامین، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
- مغنیه، محمدجواد (1399ق). فی ظلال الصحیفة السجادیة، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
