قرآن‌پژوهی روایی

قرآن‌پژوهی روایی

آثار و نتایج پرسش‌های قرآنی اصحاب امام باقر (علیه‌السلام)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
سؤال راوی یکی از قرائن لفظی متّصل است که در شناخت مقصد اصلی کلام متکلّم به صورت عام و کلام معصوم  uبه صورت خاص مورد توجه دانشمندان حوزه فقه الحدیث قرار گرفته است. بخشی از سؤالات راویان اصحاب معصومان مربوط به آیات قرآن است که در احادیث انعکاس یافته است، اما سوای از مبحث زمینه‌های این پرسش‌ها، با توجه به فرهیختگی اصحاب امام باقر uآثار و نتایج این پرسش‌ها مسئله‌ای است که به فهم بهتر و برتر احادیث منجر خواهد شد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی می‌کوشد با تحلیل دقیق در پرسش‌های قرآنی اصحاب امام باقر u به آثار و نتایج این قرینه مهم فقه الحدیثی بپردازد و از رهگذر آن به ثمرات متعدد آن دست یابد. یافته‌ها نتایج پرسش‌های قرآنی اصحاب امام باقر u را تربیت عالمان قرآن‌مدار، آموختن روش اجتهاد و مبارزه با روش‌های غلط آن، بیان منطق پرسش‌گری و پاسخ‌گویی، صدور میراث عظیم روایی در قالب پرسش‌های قرآنی راویان و ... تحلیل کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Impacts and Outcomes of Qur’anic Inquiries by the Companions of Imam al-Bāqir (PBUH)

نویسندگان English

Kazem Ghazi Zadeh 1
Vahid Sharifi Garmdarreh 2
1 Assistant Professor of Quranic Sciences and Hadith, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 PhD Candidate in Law, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده English

In the science of fiqh al-ḥadīth, the narrator’s question is regarded as a significant connected verbal indicator (Connected Verbal Mirror) that assists in discerning the precise intent of a speaker's words-particularly when interpreting the speech of the infallibles. Among these narrations, a notable category comprises the companions’ questions concerning Qur’anic verses. While much scholarly attention has been paid to the contexts of these questions, less emphasis has been placed on their hermeneutical and epistemological outcomes-especially when posed by the intellectually distinguished companions of Imam al-Bāqir (PBUH). This study, employing a descriptive-analytical methodology, seeks to examine the Qur’anic inquiries directed to Imam al-Bāqir (PBUH) and to identify their interpretive, theological, and jurisprudential implications. The findings indicate that these inquiries functioned as dynamic tools for shaping Qur’an-based scholarly reasoning, training jurists in authentic methods of ijtihad (Independent Juristic Reasoning), correcting deviant exegetical trends, articulating a reasoned framework for religious questioning and response, and preserving a vast hadith corpus rooted in Qur’anic interpretation. Such outcomes highlight the enduring significance of these questions as active components in the transmission and development of Islamic knowledge.

کلیدواژه‌ها English

Narrator’s Inquiry
Imam al-Bāqir (PBUH)
Connected Verbal mirror
Qur’anic Hermeneutics
Fiqh al-Ḥadīth
  1. قرآن کریم.

    1. آخوند خراسانی، محمد کاظم (بی‌تا). کفایة الأصول، تحقیق و چاپ: قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام.
    2. برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق). المحاسن. تحقیق: جلال الدین‏ محدث، قم: دار الکتب الإسلامیة.
    3. حسکانی، عبیدالله بن عبدالله (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل. تحقیق: محمدباقر محمودى، تهران: مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة.
    4. رضی، محمد بن حسین (1407ق). نهج البلاغة، قم: دار­الهجرة.
    5. شریفی­‌گرم­دره، وحید؛ رفعت محسن (1397). کارکردهای قرینه­ی سؤال راوی در فهم احادیث فقهی، مطالعات فهم حدیث، شماره 9، ص151ـ175؛ DOI:30479/mfh.2018.1436.
    6. صدوق، أبوجعفر محمد بن بابویه (1385). علل الشرائع‏، قم: کتاب‌فروشى داورى‏.
    7. صدوق، أبوجعفر محمد بن بابویه (1398ق). التوحید، تحقیق: هاشم‏ حسینى، قم: جامعه مدرسین.
    8. صدوق، أبوجعفر محمد بن بابویه (1403ق). معانی الأخبار، تحقیق: على اکبرغفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامى‏.
    9. صدوق، أبوجعفر محمد بن بابویه (1413ق). من لا یحضره الفقیه، تحقیق: على اکبر غفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
    10. صفار، محمد بن حسن (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد، تحقیق: محسن بن عباسعلى کوچه باغى، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
    11. طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام، تحقیق: حسن موسوى خرسان، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    12. عیاشى، محمد بن مسعود (1380ق). تفسیر العیاشی، تحقیق: سیدهاشم‏ رسولى محلاتى، تهران: المطبعة العلمیة، 1380 ق‏.
    13. قطب الدین راوندى، سعید بن هبة الله (1409ق).‏ قصص الأنبیاء، مشهد: مرکز پژوهش‌هاى اسلامى.‏
    14. قمى، على بن ابراهیم (1404ق)‏. ‏تفسیر القمی، تحقیق: طیب موسوى جزائرى، قم: دار الکتاب‏.
    15. کلینی، محمد بن یعقوب (1388ق). الکافی. تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    16. کوفی، فرات بن ابراهیم (1410ق). تفسیر فرات الکوفی.‏ تحقیق: محمد کاظم، تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏.
    17. مجلسی، محمد باقر (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لعلوم الأئمة الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    18. مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413ق) الأمالی، تحقیق: حسین استاد ولى ؛ على اکبر غفارى. قم: کنگره­ی شیخ مفید.
    19. موسوی خمینی، سیدروح الله (1390ق) تحریر الوسیلة، نجف: دار الکتب العلمیة.
    20. نوبهار، رحیم؛ رمضانی، محمد (1397) نقش گونه‌شناسی روایات در حل تعارض، دوفصلنامه علمی حدیث‌پژوهی، پاییز و زمستان، شماره 20، صص63ـ84. DOI:10.22052/0.20.3.